Ժամանակը Երևանում՝ 11:07:36,   29 Հունիս 2022

Գեղեցիկ, հմայիչ, այնպես բարի, պարզ եւ քաղցր... Հայ նոր լիրիկայի փայլուն դեմքերից մեկը

Գեղեցիկ, հմայիչ, այնպես բարի, պարզ եւ քաղցր... Հայ նոր լիրիկայի փայլուն 
դեմքերից մեկը

ԵՐԵՎԱՆ, 29 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ/ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: «Կան մեզանից հավերժ բաժանվածներ, որոնք միշտ ներկա են մեր սրտերի մեջ, որոնց հիշում ենք երախտագիտությամբ եւ անհուն սիրով: Այդպիսի անմահներից է բանաստեղծ Հովհաննես Հովհաննիսյանը՝ մեր նոր լիրիկայի փայլուն կերտողներից մեկը: Նրա անունը թինդ է հանում իմ հոգին, եւ վերստին ապրում եմ խանդավառ պատանեկությանս հրաշալի այն պահը, երբ հոգուս աչքերի առաջ բացվեց կախարդանքի այն չքնաղ պարտեզը՝ նրա բյուրեղային լիրիկան: Բախտորոշ եղավ ինձ համար նվիրական այդ պահը, եւ ես գտա իմ ճանապարհը:

Այսպես՝ առաջին անգամ ես տեսա նրան 1889 թվին, սեպտեմբերին, երբ աշակերտեցի Էջմիածնի Գեւորգյան ճեմարանում: Իմ երազած բանաստեղծը իմ ուսուցիչն է հիմա, իմ վարժապետը, ի՞նչ կար սրանից ավելի նախանձելի վիճակ: Առաջին վայրկյանից ես սիրեցի ու նվիրվեցի նրան: Այն ժամանակ նա 26 տարեկան երիտասարդ էր՝ գեղեցիկ, հմայիչ, այնպես բարի, պարզ եւ քաղցր: Սրտով սովորում էի նրա դասերը եւ ուզում էի, որ նկատեր ինձ: Երբեմն-երբեմն նոր գրած ոտանավորներս ներկայացնում էի նրան, սիրով կարդում էր, նկատումներ եւ ուղղումներ անում եւ անգնահատելի խորհուրդներ տալիս: Այսպես գնում էր ժամանակը դասերի եւ անուրջների միջով:

Մի օր՝ 1892 թվին, ցույց տվի մի նոր ոտանավոր.

«Ծաղիկ էի նորաբողբոջ

Սարի լանջում, երկնի տակ»…

Կարդաց ոտանավորս, նորից կարդաց եւ քաղցր ժպիտով ասաց՝ ուսիս թեթեւ խփելով. «Կեցցե՜ս, հիմա արդեն բանաստեղծ ես…»:

Ոգեւորությանս սահման չկար…»:

Ավ. ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ

 

Կարծում եմ՝ արժեր Վարպետի հուշերից այս թանկ պատառիկն ամբողջությամբ ներկայացնել Հովհաննես Հովհաննիսյան բյուրեղյա բանաստեղծի հիշատակի օրվա պատեհ առիթով: Նրա, ում վերապահված էր արեւելահայ բանաստեղծական նոր դպրոցի ստեղծումը, որի ներկայացուցիչներն էին նույն ինքը՝ Ավ. Իսահակյանը, մեծն Թումանյանը, Վ. Տերյանը, այլ երեւելիներ:

1864 թ. հայոց հոգեւոր մայրաքաղաքում ծնված ապագա բանաստեղծը նախ ուսանել է տեղի ծխական դպրոցում, ապա Երեւանի պրոֆգիմնազիայում, Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, ավարտել նույն քաղաքի համալսարանի պատմա-լեզվագրական ֆակուլտետը: Ուսումնառության ավարտից անմիջապես հետո երիտասարդ բանաստեղծը շրջագայում է եվրոպական մի շարք քաղաքներում՝ Պոլիս, Փարիզ, Վիեննա, Լոնդոն: Վերադառնալով ծննդավայր՝ աշխատանքի է անցնում Գեւորգյան ճեմարանում՝ դասավանդելով ռուս գրականություն եւ լեզու, ընդհանուր գրականություն եւ… հունարեն:

1912-ին նա արդեն հայահոծ Բաքվում էր: Հանրահայտ Բաքվի կոմունայի օրերին բանաստեղծը ստանձնում է կոմունայի լուսբաժնի վարիչի պաշտոնը: Հուսալով բաղձալի ապագա՝ ողջունում է սովետական կարգերի հաստատումը Հայաստանում, իր գրչակից ընկերներից շատերի նման նվիրվում երկրի վերակառուցման ու լուսավորության գործին: Աշխատում է Վաղարշապատի գավառի լուսբաժնի վարիչ, 1922-ին՝ երկրի Ժողկոմխորհի օրենսդրական հանձնաժողովում:

Իսկ գրական աշխարհ նա մուտք էր գործել վաղուց՝ 1887-ին հրատարակված «Բանաստեղծություններ» խորագրով գրքով: Առաջին գիրք եւ անթաքույց ճանաչում. քչերի պարագայում է լինում այդպես: Բնության սիրով, ռոմանտիկական մեղմությամբ ու քնարականությամբ հագեցած նրա ստեղծագործությունները հեշտությամբ են գտնում դեպի մարդկային սրտեր տանող ճանապարհը: Նրա պոեզիայում անթաքույց է սերը ճնշվածների, հարստահարվածների հանդեպ, ժողովրդի ցավերն ու մտահոգություններն անշրջանցելի են բազմաթիվ գործերում: Հովհաննիսյանի քնարերգության որոշ նմուշներ ձեւով ու բովանդակությամբ առնչվում են ժողովրդական պոեզիային՝ «Արազն եկավ լափին տալով», «Ալագյազ բարձր սարին»: Բոլորը չթվարկենք: Դրանցում մեր ժողովրդի պանդուխտ զավակների ապրումներն են, հայրենի չքնաղ բնաշխարհի գեղեցկությունները:

Բանաստեղծի հայրենասիրական քնարին հատուկ են քաղաքացիականությունը, հերոսականությունն ու լավատեսությունը: Նրա անսասան համոզմունքն է, որ հայրենիքի նվիրյալ զինվորը չպետք է հանձնվի հուսահատության, լքման տրամադրություններին («Սարն ի վեր»՝ գրված համիդյան կոտորածների օրերին):

Հ. Հովհաննիսյանը հաճախակի է դիմել մեր վաղնջական պատմության անցքերին, ժողովրդական զրույցներին: Արդյունքում ծնվել են ժամանակակիցներին ոգեշնչող գործեր, որոնք մեր դասական պոեզիայի զարդերից են նաեւ այսօր՝ «Վահագնի ծնունդը», «Լուսավորչի կանթեղը», քնարաշունչ բազմաթիվ ստեղծագործություններ:

Անուրանալի է բանաստեղծի նաեւ թարգմանական վաստակը՝ Հոմերոս, Գյոթե, Շիլլեր, Հյոգո, Պուշկին, Լերմոնտով, Նեկրասով, Հայնե, Պետեֆի, Ուլանդ, տասնյակ ուրիշ դասականներ: Եվ բոլորը՝ բնագրային թարգմանություններ: Եվ բոլորը՝ դասական մակարդակի:

Այսպիսին են երեւելիները՝ նոր ժամանակներում անիրավորեն թեկուզ ինչ-որ տեղ մոռացված…

 

Հակոբ ՍՐԱՊՅԱՆ  

 








youtube

Բոլոր նորությունները    


Գործակալության մասին

Հասցե՝ Հայաստան, 0002, Երեւան, Սարյան փող 22, Արմենպրես
Հեռ.՝ +374 11 539818
Էլ-փոստ՝ [email protected]